Янгын сүндерү “бәхете”
Миңа берничә ел янгыннарны кисәтү бүлегендә Илдар Ганиев белән эшләргә туры килде, һәм мин аны «елмаючан кеше»дип атадым. Бу кешенең оптимизмын һәм онытылмас юморын искә алып, ул үзенең энергетикасы белән бөтенләй һәрберебезне уятып җибәрә иде. Әле ул даими рәвештә нинди дә булса яңа шөгыль белән мавыккан кеше буларак истә калды. Тик, һичшиксез, тормышта бер генә шөгыль аның язмышы булды, бернәрсәгә дә үкенми ул– янгын сүндерүче эшен сайлый.
Германиядә ашыгыч хәрби сафларда хезмәт итеп кайткач, авыл егете әтисе юлыннан китәргә һәм тракторчы булырга ниятли, тик бу очракны башкача хәл итә. Район «Сельхозтехника» берләшмәсенең кадрлар бүлегендә эшкә алу турында гариза белән документлары карарга әзер булганда, янгын сүндерү бүлегендә хезмәт иткән өч туганнан туган абыйсы Ринат Кариев яшь кешегә аларга кушылырга тәкъдим итте: «трактор рычаглары артына һәрчак утырырга өлгерерсең, ә менә үзеңне янгын сүндерүче итеп сынап кара. Безгә эләгү һәм эшләү җиңел түгел". Яшь «дембель» гә мондый сүзләр хәтта рәнҗеткеч тоелды. Янгын сүндерүче хезмәте армиядән дә авыр түгелдер, дип карар итте ул. Тиздән 24 нче янгын сүндерү бүлегенә беренче кизү торырга чыкты. Хезмәткә кергәч, янгын сүндерүчеләр өчен тартылу нормативы армиядәгегә караганда югарырак иде. Турникеттан сикереп: «ярар, янгын сүндерүче кулда уттан коткарып алып чыгачак бит», - дип көлде.
Янгын сүндерүчедән янгынны булдырмау инспекторына кадәр.
Каравылда өч ел хезмәт итү, ди әңгәмәдәшем, иптәшлелекне һәм үзара ярдәмчелекне бәяләргә өйрәтте. Аның сүзләренә караганда, янгынга каршы хезмәттә коллектив рухы беркайда да сүнми, монда чын-чынлап ир-атлар дуслыгының кадерен аңлыйсың. Янгын сүндерүче буларак, аңа хас спорт азарты белән бәйләнгән Илдар янгын сүндерүче һөнәрендә кирәкле барлык белемнәрен һәм күнекмәләрен тиз үзләштерә. Бүген ул үзе дә ветеран, ул үзенең «укытучысы», янгын сүндерү эше серләренә өйрәткән бүлекчә командиры Мәгъсүм Дәминовны рәхмәт сүзләре белән искә ала. Тәҗрибәле остаз укучылар белән төрле күнегүләр эшләде-уку башнясында штурм баскычы буенча күтәрелеш, каршылыклар полосасын узу, хәрби җәелдерү, барысын да бергә эшләдек. "Бигрәк тә коткару бауын дөрес кулланырга өйрәндем", - ди Илдар. «Кешенең тормышы шуңа бәйле булырга мөмкин», - дип хөкем иткән янгын сүндерүче коткару бау элмәкләрен нык бәйли-бәйли.
Сәләтле егетне тиздән күреп алалар-янгын сүндерү бүлеге башлыгы Миңнулла Бадыкшанов инициатив һәм җаваплы яшь кеше башка юнәлештә файдалы булыр, дип карар чыгара һәм Илдарныянгын инспекторлары хезмәтенә билгели.
Янгынны кисәтү җиңелрәк.
Башта янгын инспекторының эше күңеленә туры килми, янгыннарга каршы көрәш яшь инспекторга ут белән көрәшү булып тора иде, ә монда бәйле эш – инструктажлар, объектларны тикшерү кирәк иде. Илдар хәтта дежур каравыл составына әйләнеп кайту турында уйлана башлады, тик бервакыт аңда сынаулар башланды-предприятиеләр хезмәткәрләренең көн саен аңа мөрәҗәгать итүләре, янгын куркынычы янаган җитештерү эшләрен башкарганда куркынычсызлык чараларын билгеләргә ярдәм итүләрен, яисә технологик участокларны янгынга каршы яклауда киңәш артыннан янгыннарны кисәтү эшенең мөһимлеген аңлый башлады. «Азнакай» нефть эшкәртү станциясе һәм «Азнакайнефть» идарәсенең 3 нче номерлы нефть промыселы объектларының янгын куркынычсызлыгына кураторлык итеп, сәнәгать җайланмаларының һәм корылмаларының сакланышы өчен генә түгел, янгын куркынычы янаган шартларда эшләргә туры килгән нефтьчеләрнең үзләре өчен дә җаваплылыкны үз өстендә тоя башлады.
Янгынны кисәтүче инспектор өчен төп җиңү-янгыннарны булдырмау – яшь кешенең нефтьне комплекслы әзерләү җайланмасында булган авария, торба үткәргече аркасында тотрыклы булмаган бензин зур мәйданга таралуы нык борчыды. Аварияне бетерү өчен нефтьчеләр җир амбары корып, анда ягулык сыеклык агызуы белән исендә калган .
- Мин ул чакта бу амбарда ничек ялкын кубуын, шунда ут кабынуларын, бензинлы махсус техника белән тулган грунтны читкә алып китүләрен коточкыч хәлгә килеп күзәттем, һәм читкә илткән грунт кисәкләре үзеннен үзләре дә янып китеп һавага күтәрелгәнен һаман да онытмыйм. - ул көн вакыйгаларын тагын бер кат борчуга сала.
Бу очрактан соң яшь кешенең сайлаган хезмәтедөрес сайланганына шикләр калдырмады.
Янгын сагында хезмәт итү еллары турында сөйләгәндә, Илдар Хәнифович, өлкән инспектор, соңыннан карьер баскычыннан янгын сүндерү бүлеге җитәкчесенә кадәр күтәрелгән Рәшит Хановны җылы итеп искә ала.
- Югары квалификацияле белгеч иде-ул,һәрвакыт безне, яшьләрне, нефть чыгару предприятиеләренең янгын куркынычсызлыгы проблемасының тамырына карарга өйрәтте. Кайдадыр объектларда янгын куркынычсызлыгы кагыйдәләре үтәлмәсә, әмма моның беренчел сәбәпләрен бетерү, кисәтү чараларына ирешүдә чаң кагып гаеплеләрне генә эзләмәскә куша иде ".
Үз өстенә алган предприятиеләрнең янгын куркынычсызлыгы өчен җаваплылык йөген янгын сагы ветераны беркайчан да ташламады, күпме генә тәҗрибә тупласа да. Янгын булган очракта, беренче эш итеп инспектордан сорыйлар – нигәкүрмәдең? Янгын инспекторы эшендә һәрвакыткешеләр белән элемтәне җайга салу, уртак тел табубелү килеп чыккан низагларга нокта куя иде. Бервакыт транспорт белән эш итү оешмасыҗитәкчесе белән очрашуга барырга туры килде, анда янгын куркынычы янаган җитди хокукбозуларны булдырмау иде максат. Тик оешма башлыгы «нык чикләвек» булып чыкты, ышанычкакерү өчен гади кеше түгел икән, хәтта үзкагыйдәләремә каршы да барырга туры килдем –аның эш кабинетында танышкан өчен тәмәке дә тартып алдык. "Тәмәке дә тартыды вакытында ", - дип көлә Илдар Хәнифич, әмма тәмәке беләндуслыкны беркайчан да беренче куймадым. Янгынинспекторының тәмәке тартуы һәрчак оят тоелды".
- Аның каравы, киләсе иртәнгә мин тиз арада бетерергә кирәк булган барлык хокук бозуларның исемлеге кулымда булды һәм җитәкчегә, минем яхшы танышыма, аларны эшкә кабул итүдән башкаберни дә калмады.
Һөнәргә һәм спортка гашыйк җан.
Яшь чагыннан Илдар Хәниф улы чаңгы ярата, ә янгын сагында янгын сүндерүче гамәли спортыбелән ныклап кызыгып мавыга. Үз азарты белән ул башкаларны да шултиклем мавыктырган ки, хәтта 24 нче янгын сүндерү бүлеге-командасы күп еллар рәттән янгын сүндерү-гамәли спорт буенча ярышларда призер булган һәм беркем дә безнең спортчыларны-янгын сүндерүчеләрне кысрыклап чыгара алмаган. Бер генә тапкыр, республика ярышларында көндәшләр көчлерәк булып чыкты.
- Икенче отряд башлыгы, Сергей Васильевич Манаенков, ул чакта бүләкләү тантанасында безнең яннан узып киткәндә,кайнап торган күз карашын гына ташлап китте, чөнки без аның өметләрен акламадык...
Берничә ел рәттән Илдар Хәниф улы Азнакай нефтьчеләренә күнегүләр ясау өчен җитәкләп барды – «Азнакайнефть» идарәсе командасы ирекле янгын сагы формированиеләре арасында «Татнефть» ГАҖ беренчелегендә берничә тапкыр абсолют җиңүче булды.
2004 елда, лаеклы ялга чыккач та, Илдар Хәниф улы янгын эшеннән тулысынча китә алмый. Янгын сагында кем хезмәт иткән, ди Илдар Хәнифович, ул авыр, әмма кирәкле эшне күңеленә сеңдерә. Өстәвенә, актив натура яраткан шөгылен бөтен тормышыннан шулай тиз генә ташламады. 6 ел буе Бөтенроссия ирекле янгын сүндерү җәмгыятенә кергән Азнакай участогын җитәкләгән, Анда безнең районның сәнәгать һәм социаль әһәмияткә ия объектларының янгын куркынычсызлыгын ныгыту эшен дәвам иткән. Тагын 3 ел 87 нче янгын сүндерү бүлегендә эшләде, сулыш алу аппаратларын ремонтлау һәм аларга хезмәт күрсәтү белән шөгыльләнде, чөнки янгын сүндерүчеләр алардан башка үз эшләрен янгыннарда башкара алмый. Әле күптән түгел генә «эштән читләштем», дип шаярта.
Хәер, Илдар Хәнифович «элеккеге янгын сүндерүчеләр булмый», дип хөкем итә, хәтта лаеклы ялда да элеккеге хезмәттәшләре белән хезмәттәшлекне һаман да туктатмый, тәҗрибә уртаклаша, файдалы киңәшләрен бирә. Яраткан эше "янгын" бәхете була-аның «утлы» һөнәре буенча хөрмәт итүче абыйлары, хезмәттәшләре күп. Гаиләсе, үсеп җиткән балалары, өч оныгы бар аның бүгенге көндә. Илдар Хәниф үзен бабай итеп тоймаса да, быел аңа 60 яшь булачак, бары тик паспорт кына яшен белдертә. Чын яшебезнеонытып, без аның белән бер-беребез-яшьтәшләр кебек сөйләшеп утырдык, яшьлек һәм тормыш сөючән, беркайчан да пенсионер димәссең аны. Әңгәмәдәшемә карап, аның үзе турында сөйләгәнен тыңлаганда, синең алда чын- чынлап бәхетле кеше икәнлеген аңлыйсың.
Александр Никулин,
24 нче янгын сүндерү һәм коткару бүлеге башлыгы урынбасары