Тиктормас Фәридә

     Фәридә ханым Шәйдуллина белән милли ризыклар пешерү буенча уздырылган мастер-класста очраштык. “Сөйләшеп торырга бер генә минут та вакытым юк, осталарның киңәшләрен тыңлыйсым бар, бераз соңрак аралашырбыз”, – диде дә, җил-җил атлап, дәрес барган бүлмәгә кереп китте. – Казанга район җитәкчелеге җибәрде. Шулкадәр күңелем булып, рухи яктан ял итеп кайттым. Бер-беребезне камыр пешерү сер­­ләренә өйрәттек. Читтән кил­гән татарлар, өйләренә кайткач, Азнакай чәкчәген пешереп караганнар. Телефоннан шалтыратып хатирә­лә­ребезне әле дә яңар­та­быз, – дип башлады ул сүзен.

    Аны Азнакай якларында күп­ләр белә. Аптыраганнан үз эшен башлап җибәрергә мәҗбүр була ул. Балачагы ятимлектә үскән кызны язмыш башка яктан да сыный, ире каты авырып киткәннән соң, гаилә йөген ялгызына тартырга туры килә (шөкер, бүген ире янында, исән-сау, шуңа сөенә Фәридә ханым). Кешедән калышмас өчен, чигеп тә карый, бәйләп тә сата. Әмма бәйләп-чигеп кенә гаилә бюджетын тулыландыра алмаячагын аң­лый.

    Мәскәүдән товар алып кайтып, авылларга йөреп сата. Ләкин күңеленә тынычлык таба алмый. Тагын нәрсә эшләргә? Бу сорауга шактый гына җавап эзли ханым. Шулай чәкчәк пешереп карарга дигән фикергә килә. Әнисе дә заманында чәкчәк пешерү остасы булган аның. Үзе дә мәктәпне тәмамлауга, кондитерлык белеме алып, гомере бу аш-су янында кайнашты. Ни дисәң дә, тәҗрибәсе, осталыгы бар. Колхозлар гөрләп торган заманда Тукай исемендәге хуҗалык данын яклап, пешекче-конди­терлар арасында узган республика ярышында да катнашкан.

    Тәвәккәлләп, үз өендә чәкчәк пешереп, Җәлил бистәсендә сата башлый. “Яшермим, беренче вакытларда бик килеп чыкмады. Камыр “тыңламый” дигәннәре шул инде. Аннан остарып киттем, – дип үткәннәрне яңарта башлады ханым. – Хәзер, Алланың биргә­не­нә шөкер, яхшы гына эшләп киттем. Файдасын күрмим дияргә телем әйләнми, Ходай мине ки­чермәс”.
Фәридә ханым баштарак өен­дә генә пешерсә, хәзер буш торган кибетне алып, шунда камыр цехы ачып җибәргән. Иртә таңнан кичкә кадәр шунда мәш килә. “Кулыма камыр тоту белән, хыялларымны эшкә җигеп, ниләр генә эшләмим. Өйрәнергә килүчеләр дә аптырый”, – ди оста. Өйрәнергә килү­че­ләр димәктән, Фәридә ханым цехында берүзе генә эшләсә дә, янын­нан кеше өзелгәне юк.

     Чәкчәк ясау серләренә өйрәнергә килү­челәрнең берсен дә борып җибәр­ми. Көндәшләре барлыкка килә дип тә курыкмый. Аннан күреп, ярты Азнакай чәкчәк пе­шерә башлаган. Ярдәм иткәннәре өчен 500 сум акча да биреп җи­бәрә әле. “Мин аларга ш­икәрлек булса да акча бирергә тырышам. Бүген декрет ялында утыручы ханымга өйрәтәм, шактый шомара башлады, камырны оста итеп ясый, карап торып эшләтәм. Кайбер вакыт өйрәнчек­ләрем өчтән дә артып китә. Башка авыллардан да киләләр. Пироглар да пеше­рәбез. Өсләрен бизәргә дә өй­рәтәм. Розалар да, кош теле дә, аккошлар да ясыйбыз”, – ди Фәри­дә ханым.

    150 йомыркадан көн саен 20 кило чәкчәк пешерә алар. Төрле зурлыкта – 5 килолысын да, зуррагын да, кечерәген дә ясыйлар. Аларны юбилей, туйларга бик теләп алалар икән.

– Чират тезелгән дип мактана ал­мыйм, – ди оста. – Гаиләдән бер кеше алса, икенчесе дә килеп җитә. Алмаганы алмый инде. Сатылмыйча да ятмый. Мин бәя­не кыйммәт куймаска тырышам. Пә­рә­мәч пе­шерәбез икән, башкаларда 15 сум булса, чагымнарымны исәп­лим дә, 10 сумга сатам. Артыгы кирәкми. Булганына мең шө­кер.

     Фәридә ханым авылда төрле бәйрәмнәр дә оештыра. “Чәкчәк­тән кергән табышның бер өле­шен авыл бәйрәмнәре өчен тотам”, – ди ул тыйнак кына. Күпләр аның бу гамәлен аңлап та бетерми икән. “Нигә мәдәният хез­мәт­кәрләре эшен башка­расың?” – дип сораучылар да булган. Әмма ул авыл халкына, балаларга бәй­рәм ясауны саваплы эш итеп саный. Казан асып, үзе пылау пе­шерә, самавыр куя. Аңа башкалар да иярә.

– 5 мең сумлык чәкчәк сатам икән, аның гошерен чыгарырга кирәк бит. Инде ничә тапкыр сынаганым булды, берәр бәйрәм уздырам икән, заказларым шул­кадәр күбәя. Аллаһы Тәгалә минем юлымны ача. Әйтеп йөр­мәсәм дә, Буралы авылында бәй­рәм уз­дыруымны райондагылар да бе­лә. Бу эшне башлап җибә­рү­ем юкка түгел. Рәфкать абый бе­лән сөйлә­шеп утырганда, авыл­ның сүнә баруына борчылдык. Ул – әтиемнең бертуган энесе иде, мәрхүм инде. Ә бит авылга җан өрү үзеңнән тора. Авылдашлар бәйрәме оештырырга булдык. Ул бер сарык бирде. Авылдан чыгып киткән кеше­ләрне чакырып бәйрәм ясадык. 400ләп кеше килде, бик матур килеп чык­ты. Аннан соң Балаларны як­лау көнен­дә бәйрәм оештырдык. Менә шуннан башланды инде.

      Балаларны мәктәпкә озату, Әни­ләр, Яңа ел да, 23 февраль дә, 8 март та, Нәүрүз дә, хәтта Сыерчык бәйрәменә кадәр уза хәзер аларда. Корбан гаете дә читтә калмый. Килә алмаучыларга өй­ләренә итле шулпа илтеп бирүне дә гадәткә керткән. “Бәйрәм уз­дырган саен яшәргән кебек булам”, – ди Фәридә ханым.

     Фәридә ханымга тиздән 55 яшь тула. Лаеклы ялга чыгарга әзер­ләнә. Әмма тик утырырга җы­енмый. “Пенсия бүлегенә барып, күпме пенсия алачагымны исәп­ләтеп кайттым, яхшы чыгачак, ди­деләр. Эш­мәкәрлек эшенә кереп киткәч тә, алдагысын уйлап, Пенсия фондына взносларны тиешенчә түләп бардым. Үзеңне үзең алдан кайгыртырга кирәк”, – ди эшмәкәр.

Азнакай чәкчәге

     5 йомырка, бер чеметем чәй содасы, тоз, 1 бал кашыгы үсемлек мае салып яхшылап болгатырга, күбек барлыкка килергә тиеш. 500-600 грамм он салып камыр басарга да, берникадәр “ял” иттерергә. Шуннан соң тасмалар ясап кисәргә. Бер шешә үсемлек маен бармак пешмәслек итеп җылытып, бер рюмка су салырга да көчле утта төшләрне пешерә башларга. Нык кызган майга салырга ярамый. Камыр күтәрелә башлый, су парга әверелеп бетә. Бу вакытта утны сүрәнгә куеп, гел болгатып торырга. Алганнан соң камыр шиңмәсә, пешеп чыкканын аңлата. Икенче партияне пешергәндә, ярты шешә майга кайнар майның бер өлешен өстәргә була. Ширбәтне 3 стакан шикәр комына 1 стакан су салып ясыйлар.

Лилия Нурмөхәммәтова

“Ватаным Татарстан”,   /№ 64, 08.05.2015/