“Җирәнкәй” табыш китерә
Республикада 136 мең гектарда игеннәр теземнәргә салынган, 61 мең тонна ашлык суктырып алынган. Эш күләме узган ел белән чагыштырганда бераз күбрәк булса да, уңыш 22,4 центнер, ягъни гектарыннан 1,3 центнерга азрак. Бер үк вакытта хуҗалыкларда терлек азыгы әзерләү дәвам итә. Кайбыч һәм Мамадыш районында бер баш терлеккә 20 центнер, Әгерҗе, Теләче, Сарман районында 18 центнердан артык терлек азыгы әзерләнгән. Шул ук вакытта бу күрсәткеч Әлки районында нибары – 9,7 центнер, Югары Осланда – 9,9, Әтнә районында 10 центнер тәшкил итә.
Республика буенча 560 мең тоннага якын печән, 2 миллион тоннадан артык сенаж салынган. Бу исә – бер баш терлеккә 14 центнер азык туры килә дигән сүз. Озын кыш дәвамында ашатып чыгар өчен ким дигәндә 28-30 центнер кирәк булачагын исәпкә алганда, терлек азыгы әзерләү буенча да башкарыласы эшләр байтак әле.
Урып-җыю эшләрен оештыру буенча беренче урынга Апас игенчеләре чыкты. Хуҗалыклар башкарыласы эшләрнең биштән берен тәмамларга да өлгергән. Икенче урында – Буа (17 процент), өченче урында – Зәй районы (14,5) игенчеләре.
Уңыш күләме буенча Актаныш уңганнарына тиңнәр юк. Актанышлар гектарыннан 33 центнер ашлык суктыра. Икенче урын – Тукай районы хуҗалыкларында (28,2 центнер). Гектардан уртача 28 центнер күрсәткече белән Азнакай районы өченче урында бара.
Иртәгәсе көнгә ышаныч арта
Республиканың иң зур авылларының берсе булган Шәледә дә төрлесен күргәннәр. Биредә яшәүчеләрнең уртак тырышлыгы белән кайчандыр гөрләп эшләп торган чаклары да булган. Үзгәртеп кору еллары гына тәмам аяктан еккан. Үз тырышлыклары, хәләл хезмәтләре белән берсеннән-берсе матуррак итеп яшәргә омтылучы Шәле авылы кешеләре бушлай эшләп йөргәнче, читтә бәхет эзләүне артык күрә башлаган. Хәтта сыер савучыларны, механизаторларны күрше республикадан эзләп йөргәннәрен хәтерлим. Шөкер, ул вакытлар артта калып бара бугай инде. Соңгы берничә ел эчендә биредә эшләнгән эшләрне санап та бетерерлек түгел, ди Шәле авылында яшәүче күптәнге танышым Рөстәм Нугаев. Ә “РАЦИН”ның баш агрономы Илһам Нуруллин бу уңышларны, берничә ел элек хуҗалык җитәкчесе итеп тәгаенләнгән Айдар Гаяновның тынгысыз хезмәтенә бәйле дип саный.
Чыннан да, хуҗалыкта күп нәрсә җитәкчегә, аның эшне ничек оештыруына да бәйле. Булдыклы җитәкче иң авыр хәлләрдән дә чыгу җаен эзли, таба белә. Илһам Нуруллин юлда сөйләп килде: 2-3 ел элек терлекчеләр арасында нибары ике Шәле кешесе калган. Бүген исә кайчандыр киткәннәр дә кире кайта. Хуҗалыкта терлекнең баш саны 1500гә якынлашып килә. Хезмәт хакы эш нәтиҗәләренә карап, аена 18-25 мең сум. Иң мөһиме – иртәгесе көнгә ышаныч бар.
Унны биреп, унбишне аласы
Юл уңае кырларга да күз салып бардык. Корылык дигәннәре Шәле басуларын да урап узмаган. Әмма көзге культуралар гына түгел, язын чәчелгәннәре дә хәйран күренә. Барлык технология таләпләрен үтәп эшләү нәтиҗәсе бу. Мең ярым баштан артык терлек өчен азыгы да кирәк. Хуҗалык җитәкчесе әйтүенчә, алар берничә ел рәттән тирә-юнь авыллардагы эшкәртелми калган җирләрдә ашлык үстергән. Узган ел исә шундый 2 мең гектар җирне үзләренә кушканнар. Нәтиҗәдә 1 баш терлеккә 18 центнердан артык азык әзерләнгән. Кырда булганы тагын да күбрәк. Аеруча кукуруз сокландыра. Һич арттырмый әйтәм: кукуруз инде кеше биеклеге булган. Ә бит әле ике айдан артык үсәсе бар.
Айдар Фиркать улы хуҗалыктагы уңай үзгәрешләрне Шәле кешеләренең һәр эшне җиренә җиткереп башкара белүеннән күрә. Бу кадәресенә терлекчелек комплексында, машина-трактор паркында, төзелеш мәйданнарында булганда үзем дә күрдем анысы. Әмма гади күзгә күренми торган серләре дә бар бугай аларның. Хуҗалыкта аз чыгымнар белән табышлырак эшләргә тырышалар. Әйтик, алар икенче ел инде чагыштырмача яңа культура булган рыжик, безнеңчә әйткәндә, ”җирәнкәй үстерә. Быел әлеге культураның мәйданын 300 гектарга җиткергәннәр. Кем әйтмешли, таш гасырлардан бирле үстерелеп, көнбагыш тарафыннан кысрыкланып, тәмам югалып барган бу үсемлек корылыкка да бик чыдам, бернинди чүп үләнгә һәм корткычларга да бирешми икән. Аның орлыгы өчен хуҗалыкка алдан ук акча түләп куялар. Килограммы 16-18 сум тора. Хуҗалык быел да әлеге культурадан миллионнарча сум саф табыш алган. Кем әйтмешли, эшли белүдән дә тора шул.
Камил Сәгъдәтшин
“Ватаным Татарстан”, /№ 108, 28.07.2015/