Мәннаф һаман шул икән

    Журналист үз язмаларының геройлары белән әледән-әле очрашып торырга ярата. Әлбәттә, теләсә кайсы белән түгел. Әгәр кем турындадыр яратып язасың икән, ул синең өчен иң якын ке­шеләрнең берсенә әйләнә. Якын кешенең хәл-әх­вәлләрен белешеп тору табигый инде ул. Азнакайдан Мәннаф абый белән дә шулай булды. Иң беренче очрашканда аңа 75 яшь тулган иде инде.

   Ел саен Татарстан, Россия, дөнья чемпионатларында катнашуы һәм җиңеп кайтуы турында ишетеп белә идем. Гомер буе спортның күп төрләре белән шөгыльлән­гән ул, әмма профессиональ спорт турында уй күңеленә бер дә кереп карамаган, ахрысы. Яшь вакытында спортның аерым бер төрен сайлаган булса, күп кенә исем-дәрәҗәләр алган булыр иде Мәннаф абый. Ничәмә-ничә тапкыр ил, дөнья күләмендә узган ярышларда откан кешенең спорт дәрәҗәсе булмау мине баштарак бик га­җәп­ләндерде. Ярый әле быел “Татарстанның атказанган физик культура хез­мәт­кәре” дигән исем биргән­нәр. Монда район башлыгы Марсель Шәйдул­лин­ның “кулы уйнамый” калмаган, рәхмәт аңа. Мәннаф абый исем, дәрәҗә өчен спорт белән шөгыль­ләнә дип уйламыйм. Әмма үз яшьтәшләре арасында илендә генә түгел, дөнья­сын­да бер булган кешегә ихтирам тиештер. Спорт – аның язмышы, яшәү рә­веше. Аңа сәерсенеп ка­рау­чылар да бар һәм бу – табигый. Чөнки Мәннаф абый башкалар кебек түгел. Ул гомер буе йөгерә, чаңгыда чаба, мылтыктан атуда, турникта тартылуда яшь­ләр­нең дә борынына чиртә. Күп төр буенча быелгы дөнья чемпионатындагы күр­сәткечләре белән кызыксынам. Россиянең 24 төбәгеннән, 12 чит илдән килгән өлкән яшьтәге спорт­чылар арасында җи­ңү яулаган, инде 77 яшен тутырган Азнакай егете Мәннаф Хөҗҗәтов турникта 40 мәртәбә тартылган, 5 чакрым араны чаңгыда 16 минутта узган, мылтыктан атуда 100 мөмкинлектән 90 очко җыйган. “60 яшьтә 5 чакрымны 14-15 минутларда уза идем, хәзер бераз картаелды шул”, – дип елмая ул.

   Россия чемпионатында 50 метр араны 41 секундта йөзеп узган, 500 метрны 78 секундта йөгергән, аягүрә мылтыктан атуда 100 мөм­кинлектән 95 очко җыйган. Россия тренерлары­ның бер­се: “Бу вундеркиндны каян эзләп таптыгыз?” – дип шаккаткан ди.

    Күрсәткечләрне мулдан китерүем тикмәгә түгел. Спорт дөньясына якын булганнар әлеге саннар артында нинди шәхес торганын чамалар.

Үз-үзеңне тыңлау ничек була?

Мәннаф абыйның бернинди тренеры юк һәм ул моңа мохтаҗ да түгел. “Үз-үзеңне тыңлый белергә кирәк”, – дияргә ярата ул. Һәр көнне иртәнге сәгать җидегә стадионга барсаң, анда Мәннаф абыйны күрми калмыйсың. Таш яуса гына чыкмаска мөмкин ул. Яшәеше аерым бер ритм­га көйләнгән.
–Организмың: “Җитәр, Мәннаф дус, тукта!” – димиме соң?
–Киресенчә, “хәрәкәт­­тә – бәрәкәт“,  дип тукып тора.
– Мәннафның йөгерү­дән башка эше юк, ахрысы, дип уйлаучылар да бардыр, әйе бит.
– Булса була инде, мин күбрәк үземне тыңлыйм. Бит көне буе күнегүләр ясамыйсың, йөгермисең. Иртән, мәсәлән, сәгать алтыда торам да төрле кү­негүләр ясыйм. Аннан иртәнге аш.
– Нәрсә ашыйсың?
– Ботка. Аннан соң стадионга китәм. Бер сәгать буе төрле дистанцияләргә йөгерәм, күнегүләр ясыйм. Кышын чаңгыда, җәй көне роликлы чаңгыда ким дигәндә 10 чакрым чабам. Ярышлар якынайганда организмны бар куәтенә эшкә җигәм.
– Ул зарланмыймы соң?
– Күнегүләр ясамасам, канәгатьсезлек сиздерә башлый. “Кеше көлкесенә калмыйк, Мәннаф дус”, – ди. Йә бер, йә икенче җир чәнчеп куйгандай итә... Менә шулай аңлашып яшибез инде.

Исеменә күрә җисеме

Мәннаф абыйның фамилиясе турында бәхәсләшеп алдык әле. Ул: “Бөтен җирдә “Хуззятов” дип язалар”, – ди.

   Мин әйтәм: “Татарчасы Хөҗҗәтов була аның”, – дим. Бу язмага тотыныр алдыннан “Гарәпчә-татарча-русча алын­малар сүзлеге”н ачып карадым. “Хөҗҗәт” – дәлил, ышанычнамә дигән мәгънә­не аңлата икән. Мәннаф абый үзенең яшәү рәвеше белән кеше ор­ганизмының мөм­кин­лек­ләре гаять зур икәнен дә­лилли ләбаса.

   Без бүген сәламәт яшәү рәвешен пропагандалыйбыз, ГТО нормалары кире кайтты. Тәрбия өчен иң кулае – үрнәк, гыйбрәт. Мән­наф абый кебекләр турында күб­рәк язарга, телевизион тапшырулар эшләргә, фильмнар төшерергә ки­рәк. “Син те­геләй бул, болай бул!” – дип вәгазь укып кына кеше тәрбияләп булмый.

    Мәсәлән, мин үзем Мән­наф абый белән сөй­ләшеп утыргач, аның яшьләрчә җиңеллек белән йөгер­гәнен күргәч, бер аягымның сынган икәнен онытып җибәрдем, атлап йөрүлә­рем үзгәрде. “Их син, тумас борын картайган нәрсә”, – дип үз-үземне сүгеп алдым.

    Казанга кайтып дачама баргач, мәш килеп эшләп йөргән булдым. Хатын аптырый: “Ни булды сиңа?” – ди. “Яшьлеккә таба барыш”, – мәйтәм.

Риман Гыйлемханов

(“Ватаным Татарстан”,   /№ 102, 19.07.2016/)